Abante Tonite Interactive

Bahay pinatayo sa lupa ng iba

0 412

Dear Atty. Claire,

Itatanong ko lang po sana kung ano ang karapatan ko sa lupang kinatitirikan ng bahay ko.

Ako po ay 50-anyos na at ipinanganak na sa lupaing ito kung saan magulang ko ang unang naging caretaker at ang may-ari ng lupa ay parang inampon na ako pero walang kasulatan.

Pinayagan ako ng may-ari ng lupa na magpatayo ng bahay pero wala pong kasulatan. Patay na po `yong babae sa ngayon at `yong asawa na lang niya at nag-iisang anak ang siyang tumatayong amo namin sa lupa.

Konkreto po `yong bahay ko at lubos ang aking pag-aalala sapagkat hindi ko alam kung ano ang magiging katayuan ko sa lupang ito kung sakali mang paalisin kami.

Mapaliwanagan niyo sana ako.

Maritess

Ma’am Maritess,

Inamin na po ninyo na kayo ay pinatira lamang at ang inyong tatay ang nagsilbing katiwala ng may-ari ng lupa.

Nagpatayo kayo ng bahay dahil sa pinayagan kayo ng may-ari ngunit mananatili po kayong naninirahan diyan dahil sa tinatawag na “tolerance” o sa pagpayag ng may-ari at ang tolerance na ito ay hindi nangangahulugan na magiging inyo na ang lupa kahit gaano pa kayo katagal na tumira sa lupang tinayuan ng konkreto ninyong bahay.

Maituturing kayo na “builder in good faith” sa ilalim ng Article 1678 ng Civil Code kung saan ay maaari kayong bayaran ng may-ari sa inyong mga ipinagawa sa kalahati ng kabuuang halaga na nagastos ninyo.

Kung ayaw naman niya kayong bayaran ay maaari naman ninyong tanggalin ang lahat ng inyong naipagawa sa lupa kahit na magdulot ito ng danyos sa lupang kinatayuan ng inyong bahay.

Ayon sa batas ay:

ART. 1678. If the lessee makes, in good faith, useful improvements which are suitable to the use for which the lease is intended, without altering the form or substance of the property leased, the lessor upon the termination of the lease shall pay to the lessee one-half of the value of the improvements at that time. Should the lessor refuse to reimburse said amount, the lessee may remove the improvements, even though the principal thing may suffer damage thereby. He shall not, however, cause any more impairment upon the property leased than is necessary.

Dahil sa hindi ninyo kailanman ikinaila na tunay na pag-aari ng inyong amo ang lupa na inyong tinitirhan sa ngayon kaya’t hindi rin ninyo maaaring sabihin na kayo ay isang “builder in good faith” ayon sa Article 448 ng Civil Code kung saan ang isang builder na masasabing in good faith ay nagpagawa ng anumang istraktura o improvement dahil sa naniniwala siya na ang lupa ay pag-aari niya o ng kanyang pamilya at walang anumang depekto sa kanyang pag-okupa sa lupa.

Ayon kasi sa Article 448 ay maaaring bayaran ng isang “builder in good faith” ng kabuuang halaga ng nagastos niya upang maipatayo ang kanyang istraktura o kaya naman ay ibenta ang lupa sa isang “builder in good faith” sa halagang hindi hihigit sa halaga ng naipagawa niyang istraktura o improvement.

Ayon sa Article 448 ay:

Art. 448. The owner of the land on which anything has been built, sown or planted in good faith, shall have the right to appropriate as his own the works, sowing or planting, after payment of the indemnity provided for in Articles 546 and 548, or to oblige the one who built or planted to pay the price of the land, and the one who sowed, the proper rent. However, the builder or planter cannot be obliged to buy the land if its value is considerably more than that of the building or trees. In such case, he shall pay reasonable rent, if the owner of the land does not choose to appropriate the building or trees after proper indemnity. The parties shall agree upon the terms of the lease and in case of disagreement, the court shall fix the terms thereof.

Dapat na ipagpasalamat na lamang ang mga panahon na kayo ay pinayagang tumira sa lupa at hindi kayo itinuring nang iba ng may-ari. Huwag matakot sa mga mangyayari dahil darating talaga ang panahon na gagamitin ng may-ari ng lupang inihabilin lamang sa inyo.

***

Kung may katanungan pa ay tumawag lamang sa 8410-7624 o 8922-0245 o mag-email sa attorneyclaire@gmail.com.